जम्मू कश्मीरमा महिला सशक्तिकरणको प्रभाव
एसीपी संवाददाता
९ जेष्ठ २०७९, सोमबार ०१:२२ मा प्रकाशित
एजेन्सी, – भारतमा ५१.९६% पुरुष जनसंख्याको तुलनामा महिला जनसंख्याको प्रतिशत ४८.०४% छ र जम्मू र कश्मीरमा, महिलाहरू कुल जनसंख्याको ४७% छन्। यदि जनसंख्याको यो महत्त्वपूर्ण भागले विकासमा योगदान पुर्याउँछ भने, भारत एक विकसित राष्ट्र बन्नेछ। आजकल हरेक क्षेत्रमा महिलाहरु चम्किरहेका छन् । उनीहरू डाक्टर, इन्जिनियर, अधिवक्ता, शिक्षक, राजनीतिक नेता, प्रशासक, प्रहरी अधिकारी र पेशाकर्मी बनेर भारतीय रक्षा बलमा भर्ना भइरहेका छन्। राष्ट्र निर्माणको प्रक्रियामा सचेत महिलाहरुको महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ । उनीहरुको विचार, कार्यशैली र मूल्य प्रणालीले समाजको द्रुत बृद्धि र विकासको नेतृत्व गर्छ । र जब महिला सशक्त हुन्छन्, समाजमा स्थिरता सुनिश्चित हुन्छ।
लैङ्गिक समानताको सिद्धान्त भारतीय संविधानमा निहित छ। यसले महिलाहरूलाई समानता प्रदान गर्दछ र राज्यलाई उनीहरूले सामना गर्ने सामाजिक-आर्थिक र राजनीतिक विकृतिहरूलाई बेवास्ता गर्न महिलाहरूको पक्षमा सकारात्मक भेदभावका उपायहरू अवलम्बन गर्न अधिकार दिन्छ। महिलालाई लिङ्गको आधारमा भेदभाव नगर्ने र कानुन अनुसार समान संरक्षण पाउने मौलिक अधिकार छ । यसले महिलाको मर्यादामा आँच पु¥याउने प्रचलनलाई त्याग्न प्रत्येक नागरिकको मौलिक कर्तव्य पनि तोकेको छ ।
जम्मू र कश्मीर मुख्यतया युवा जनसंख्या छ, लगभग ६९% मानिसहरू ३५ वर्ष मुनिका छन्। सबै युवा संलग्नता र आउटरिच पहलहरूको समग्र कार्यान्वयनको लागि प्लेटफर्म प्रदान गर्न र युवाहरूको चासो र सशक्तिकरण, विशेष गरी महिलाहरूलाई नीति निर्माणको केन्द्रमा ल्याउन, जम्मू र कश्मीर यूटी सरकारले एक अग्रगामी उद्यम – मिशन युवालाई रोल आउट गरेको छ। जीवनयापन: मुमकिन, स्पुरिङ इन्टरप्रेन्योरशिप इनिसिएटिभ, तेजस्वनी – द रेडियन्ट, सहयोग कार्यक्रम, यंग इनोभेटर्स प्रोग्राम, डेन्टल प्रोफेशनलका लागि सेक्टर-स्पेसिफिक स्कीम, राइज टुगेदर, आदि। शिक्षा: परवाज योजना, सुपर ७५ र सुपरबी ७५ छात्रवृत्ति योजना, आदि।
मनोरञ्जन र सामाजिक संलग्नता: पञ्चायत स्तरमा युवा क्लबहरू, अत्याधुनिक युवा केन्द्रहरू, खेलकुद, भ्रमणहरू, परामर्श र पुनर्वास • अन्य योजनाहरू: अवधि ऋण, विरासत, लघुवित्त, शैक्षिक ऋण, UMEED, Haushla, Hunnar, AASRA, आदि। महिला सशक्तिकरणको ठोस परिणाम • विगतका केही वर्षहरूमा, जम्मू र काश्मिर सरकारले महिलाहरूलाई राम्रो शिक्षाका अवसरहरू पाउन र आर्थिक वृद्धिमा योगदान दिन सकून् भनेर लैङ्गिक समावेशी इको-सिस्टम सिर्जना गरिरहेको छ। यसरी तिनीहरूलाई सबै विकास योजनाहरूको केन्द्रमा राख्छ।
२० जिल्लाका ७४,७७१ भन्दा बढी युवाहरू युवा क्लबहरूमा सामेल भएका छन्, जसले युवाहरूलाई वास्तविक चुनौतीहरूको सामना गर्ने र अर्थपूर्ण परिवर्तन गर्ने अवसर प्रदान गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। २० जिल्लाहरूमा ४५२२ युवा क्लबहरू गठन गरिएको छ, जसमा पुन्छ जिल्लामा ९००० युवाहरू भर्ना भएका छन्। जम्मू-कश्मीर सरकारले पञ्चायत स्तरमा छनोट भएका ६००० युवा महिलाहरूलाई उद्यमी बन्न मद्दत गरेको छ।
राष्ट्रिय ग्रामीण आजीविका मिशन जम्मू र कश्मीरमा जम्मू र कश्मीर राज्य ग्रामीण आजीविका मिशन (उमेद) को रूपमा सञ्चालित छ। यो महिलाहरूका लागि प्रगतिशील र स्वरोजगारी महिला उद्यमी बन्नको लागि परिवर्तनको पाङ्ग्रा हो। यसले गरिबहरूका लागि ठोस तल्लो तहका संस्थाहरू निर्माण गरेर, उनीहरूलाई लाभदायक जीविकोपार्जनमा संलग्न गराउने र दिगो आधारमा उनीहरूको आम्दानीमा उल्लेखनीय सुधार सुनिश्चित गरेर राज्यमा गरिबी घटाउने लक्ष्य राखेको छ। JKRLM J&K मा 5,02641 महिला लाभार्थीहरूको साथ 60,000 स्व-सहायता समूहहरू (SHG) सँग परिवर्तन संचालित छ। आधिकारिक तथ्याङ्कले Umeed JKRLM द्वारा प्रवर्द्धित SHGs द्वारा बैंक क्रेडिटको रु 890.55 करोड र SHG ले JKRLM बाट रु. 273.88 करोड पुँजीकरण प्राप्त गरेको बताउँछ। यी
SHGs ले आफ्नो बचतबाट 168.88 करोड रूपैयाँ परिचालन गरेको कुरा उत्साहजनक र उत्प्रेरक छ। कश्मीर विश्वविद्यालयको दीक्षान्त समारोहमा, २०२१ मा ९४ स्वर्ण पदक विजेता थिए, जसमध्ये ७७% केटीहरू थिए। त्यस्तै, इस्लामिक युनिभर्सिटी अफ साइन्स एन्ड टेक्नोलोजी दीक्षान्त समारोहमा अधिकांश स्वर्ण पदक विजेता महिला थिए, जसले महिला सशक्तिकरणलाई स्पष्ट रूपमा देखाएको थियो।
जम्मू र कश्मीर पुलिस भर्तीमा महिलाहरूलाई 15% आरक्षण दिइएको छ। श्रीनगर, जम्मू र कश्मीरको माटिपुरा पट्टनकी फरीदा बानोले २०१५ मा रेशम किरा इकाई स्थापना गर्दै उनले आफूलाई मात्र होइन अन्य १० महिला कर्मचारीहरूलाई पनि सशक्त बनाइन्। यस वर्ष, महिला दिवसको पूर्वसन्ध्यामा, राष्ट्रपति राम नाथ कोविन्दले विभिन्न क्षेत्र र गतिविधिहरूमा उत्कृष्ट क्षमता भएका 29 भारतीय महिलाहरूलाई नारी शक्ति पुरस्कारहरू प्रदान गरे, यो खुसीको कुरा हो कि प्राप्तकर्ताहरू मध्ये, जम्मू र कश्मीरका उत्कृष्ट क्षमताका दुई महिला, सन्ध्या धर र नसिरा अख्तरको पनि सहभागिता थियो । J&K ले विगत तीन दशकको विद्रोहमा आफ्नो भाषणमा महत्त्वपूर्ण परिवर्तन देखेको छ। महिला सशक्तिकरण र लैङ्गिक समानताका मुद्दाहरू पहिले कहिल्यै पर्याप्त रूपमा सम्बोधन गरिएको थिएन।
सम्बन्धित खबर
