३ भाद्र २०७९, शुक्रबार

ऋणको पासो थाप्न आएका चिनियाँ परियोजनाहरु दक्षिण एसियामा यसरी असफल हुँदैछन्

एसीपी संवाददाता

१३ श्रावण २०७९, शुक्रबार १४:३५ मा प्रकाशित

काठमाडौं । पछिल्ला दशकमा चीनले दक्षिण एसियामा रणनीतिक रुपमा प्रवेश गर्न खोजेको छ । भारतलाई घेर्ने र आफ्नो प्रभाव अगाडि बढाउन चीनले समय समयमा विभिन्न नाममा परियोजनामा अगाडि सारिरहेको छ । पछिल्लो समय बीआरआई परियोजना अघि सारेको छ । तर यो पनि असफलतातिर छ । किनभने साझेदार देशले यो ऋणको पासो हो भन्ने बुझिसकेका छन् ।

बेइजिङको योजना भारतको पछाडिको भागमा आफ्नो आर्थिक र सैन्य प्रभाव बढाउने छ । तर  बेल्ट रोड इनिसिएटिभ (बीआरआई) को रूपमा अपेक्षित परिणाम ल्याउन सकेको छैन । बीआरआईका लागि दक्षिण एसिया नन-स्टार्टर (योजना सफल नहुने सम्भावना) रह्यो । चीनले बंगलादेश, म्यानमार, नेपाल, पाकिस्तान, श्रीलंकालगायत देशमा ठूला पूर्वाधार निर्माणमा लगानी गर्ने वाचा गरेको थियो ।

माल्दिभ्सलाई त बेइजिङले दक्षिण एसियाको क्षेत्रीय राजनीतिमा आफ्नो सैन्य उपस्थिति बढाउने रणनीतिक क्षेत्रका रुपमा लियो । तर, चीनका प्रायोजित परियोजनाहरू असफल हुँदै गएका छन् । यी परियोजनामा ढिलाइ र लागत वृद्धिको सामना गर्नुपरेको छ । धेरै सम्झौताहरु त अझै कागजमा सीमित  छन् ।

अहिले श्रीलंकामा चलिरहेको आर्थिक संकटको लागि चिनियाँ लगानीलाई नै जिम्मेवार मानिएको छ ।  चीनसँग साझेदारी गरेको पाकिस्तानको आर्थिक अवस्था कमजोर बन्दै गएको छ । यी देशहरूमा चीनको नेतृत्वमा आयोजनाहरू कार्यान्वयन अहिले झनै कठिन छन् ।

चीनले पूर्वाधारको माध्यमबाट विश्वभर आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्ने प्रयास गरिरहेको छ । भारतलाई प्रतिवाद गर्ने उद्देश्यले बीआरआईलाई दक्षिण एसियामा धकेल्दै बेइजिङले आफ्नो व्यापारलाई पनि बढावा दिन चाहेको छ ।

बीआरआई परियोजनाहरूले चीनलाई बंगाल, हिन्द महासागर र अरब सागरको सहज पहुँच पुर्‍याउन मद्दत गर्नेछ । यही रणनीतिक उद्देश्यका साथ चीनले बीआरआई सहयोगका नाममा पासो फ्याकेको छ ।

चीन-पाकिस्तान आर्थिक करिडोर (सीपीईसी) ढिलाइ र निम्त्याउने धेरै समस्याहरूले ग्रस्त छ । अस्थायी लागत वृद्धि भइरहेके छ ।

श्रीलंका चीनको ऋणमा धेरै निर्भर छ । देशमा पर्याप्त विदेशी सञ्चितिको अभाव हुँदा अभूतपूर्व संकटबाट गुज्रिरहेको छ । अत्यावश्यक वस्तुहरू आयात गर्न र बाह्य ऋण फिर्ता गर्न सकिरहेको छैन । प्रमुख चिनियाँ निर्मित ठूला परियोजनाहरू जस्तै हम्बनटोटा बन्दरगाह र मट्टाला राजपक्षे इन्टरनेशनल एयरपोर्ट आर्थिक रूपमा अव्यवहारिक बनेको छ, जसले श्रीलंकाको समस्यामा थपेको छ । यसरी, कोलम्बो पोर्ट सिटी वा एलिभेटेड एक्सप्रेसवेजस्ता अन्य प्रस्तावित बीआरआई परियोजनाहरू चर्को विरोधको सामना गरिरहेका छन् ।

दक्षिण एसियामा कहाँ के गर्यो चीनले?

चिनियाँ आयोजना नेपालमा पनि टेक अफ गर्न संघर्षरत छन् । करिब पाँच वर्षअघि बेइजिङले विद्युत परियोजना, रेल र सडक पूर्वाधार र विश्वविद्यालय निर्माण गर्ने वाचा गरेको थियो । तर, यी सबै आयोजना अझै पनि ड्राइंग बोर्डमा छन् किनभने नेपाल चिनियाँ ऋणप्रति चिन्तित छ र ऋणको जालमा फस्छ । ‘विवादको मुख्य जड यसको वित्तीय रूपरेखा र पारदर्शिताको मुद्दा हो,’ एक वरिष्ठ नेपाली अधिकारीले भने । यसबाहेक, चिनियाँ परियोजनाहरूले वातावरणमा हुने सम्भावित क्षतिको बारेमा चिन्ताहरू छन् ।

पछिल्लो समय चीनबाट भएका भूमि अतिक्रमण, व्यापार नाकाबन्दीका साथै बेइजिङको जबर्जस्ती कूटनीतिको आशंकाका कारण दुई हिमाली छिमेकीबीचको द्विपक्षीय सम्बन्धमा चिसोपन आएको छ।

माल्दिभ्समा पनि वेलाना अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल जस्ता चिनियाँ परियोजनामा ढिलाइ भएको छ । अब, माल्दिभ्स सरकारले समयसीमा भित्र परियोजनाहरू पूरा गर्न असफल भएका ठेकेदारहरूलाई कालोसूचीमा राख्ने योजना बनाएको छ । माल्दिभ्स सरकारले चिनियाँ पूर्वाधार परियोजनाहरूप्रति चासो नदेखाएको देखिन्छ किनभने तिनीहरूसँग ऋण तिर्ने कडा शर्तहरू छन् । माल्दिभ्सले चीनलाई कम्तिमा ३.४ बिलियन अमेरिकी डलरको ऋण तिर्नुपर्ने छ, जसले यसको बाह्य ऋणमा भारी बोझ राखेको छ ।

यसले माल्दिभ्सलाई सन् २०२० को विश्व बैंकको प्रतिवेदनमा ऋण सङ्कटमा वा उच्च जोखिममा रहेको नौ देशहरूमध्येको विशेषता बनाएको छ । भारतले ठूलो लगानीको घोषणा गरेसँगै माल्दिभ्सका राष्ट्रपति इब्राहिम सोलिहले बीआरआईबाट टाढिँदै ‘इन्डिया फर्स्ट’ नीति घोषणा गरेका छन् ।

बंगलादेश बीआरआईको प्रमुख समर्थकहरू मध्ये एक थियो किनभने चीनले पावर प्लान्टदेखि यातायात जडान, पानी व्यवस्थापनदेखि औद्योगिक विकाससम्मका धेरै परियोजनाहरू कार्यान्वयन गर्ने वाचा गरेको थियो । यद्यपि, बंगलादेशले चिनियाँ ऋणमा चासो गुमाएको छ किनभने यसले अमेरिकालाई थप आकर्षक, भरपर्दो र दिगो प्लेटफर्मको रूपमा हेरेको छ । साथै, बढ्दो चिनियाँ लगानीसँगै धेरै विज्ञहरूले बंगलादेशमा चीनको बढ्दो आर्थिक प्रभावबारे चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । चिनियाँहरूले स्थानीय मजदुर र सशस्त्र सेनाका अधिकारीहरूलाई उत्पीडन र दुर्व्यवहारको कारण बंगलादेशमा चीनप्रति नकारात्मक भावना बढ्दै गएको छ । यसले बीआरआई परियोजनाहरूलाई गाह्रो बनाउँछ ।

म्यानमारमा बीआरआई परियोजनाहरू चीनका लागि महत्त्वपूर्ण छन् किनभने यसले यसलाई बंगालको खाडीमा सीधा प्रवेश अनुमति दिन्छ । तर, चीन–म्यानमार इकोनोमिक करिडोर (सीएमईसी) र क्योकफुउ सेज र गहिरो समुद्री बन्दरगाह जस्ता महत्वपूर्ण आयोजना स्थानीयको विरोध र उच्च ऋण ब्याजदरका कारण सुस्त भएका छन् ।

म्यानमार इन्स्टिच्युट फर स्ट्राटेजी एन्ड पोलिसीका कम्युनिकेसन निर्देशक आङ थु न्येइनले चीनको ऋणको जालमा नपर्न देश सचेत हुनुपर्ने बताइन् । “चिनियाँ ऋणलाई अहिले व्यापक रूपमा ऋणको जाल भनिन्छ, विशेष गरी चीनले अहिले बीआरआई परियोजनाहरू कार्यान्वयन गरिरहेको छ,” उनले भनिन् । यी घटनाहरुले चीनको बीआरआई दक्षिण एसियाका प्रायः सबै देशहरूमा असफलताको साक्षी छ ।

0 0 votes
Article Rating
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x