अमेरिकाको रक्षा गुप्तचर एजेन्सीबाट चुहावट भएको मूल्याङ्कन अनुसार, अमेरिकी आक्रमणमा इरानको आणविक कार्यक्रमको प्रमुख भागहरू नष्ट भएका छैनन् । यी आक्रमणहरूले इरानको आणविक महत्वाकांक्षालाई धेरै वर्ष होइन, केही महिना मात्र पछाडि धकेलेका छन् ।

यद्यपि, यो प्रारम्भिक मूल्याङ्कन हो र यसलाई ‘कम विश्वसनीय’ मानिएको छ किनभने प्रारम्भिक दिनहरूमा यसको वास्तविक अवस्था बुझ्न धेरै गाह्रो छ । यो त्यस्तो ठाउँ हो,  जुन जानाजानी जनताको नजरबाट टाढा राखिएको छ ।

रक्षा गुप्तचर एजेन्सी पेन्टागनको आफ्नै एजेन्सी हो, जसले विशेष गरी सैन्य अपरेशनको लागि गुप्तचर सङ्कलन गर्छ । यसले ठूलो मात्रामा प्राविधिक गुप्तचर सङ्कलन गर्छ तर यो सिआईए जस्ता अन्य एजेन्सीहरू भन्दा फरक छ ।

संयुक्त प्रमुखका अध्यक्ष जनरल डान केनले आक्रमणपछि तुरुन्तै भनेका थिए- ‘क्षतिको अन्तिम सीमा मूल्याङ्कन गर्न समय लाग्नेछ ।’  तर आणविक कार्यक्रमलाई नष्ट गर्नु वा क्षति पुर्‍याउनुको वास्तविक अर्थ के हो र यसको बारेमा जानकारी कसरी प्राप्त गर्ने ? भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण रहेको छ ।

आक्रमणपछि उपग्रहहरूबाट देखिएका क्रेटरहरू वा धुलोका बादलहरूले जमिन मुनि भएको क्षतिको हदको बारेमा धेरै कम जानकारी दिने विज्ञहरुले बताएका छन् । उपग्रहबाट प्राप्त तस्बिरहरूले जमिन धेरै दबेको वा पहाड भित्र धेरै गहिरो प्वालहरू देखिएको छ, तर यसले क्षतिको आंकलन गर्न सकिदैन । अमेरिकाले धेरै बम प्रयोग गरे पनि, इरानले बनाएको बलियो कंक्रीट संरचनाहरू फोडेर मुख्य हलमा पुग्न नसकेको र भित्रका मेसिनरीहरू नष्ट गर्न नसकेको दाबि गरिएको छ । यी बमहरू (बंकर बस्टर बमहरू) पहिलो पटक मिसनको लागि प्रयोग गरिएको थियो । यसले परिस्थितिमा थप अनिश्चितता सिर्जना गरेको छ ।

क्षतिको हदको स्पष्ट तस्वीर प्राप्त गर्न गुप्तचर निकायहरूले अन्य माध्यमबाट पनि जानकारी सङ्कलन गर्नुपर्ने बताइएको छ । लिडार (प्रकाश पत्ता लगाउने र दायरा) जस्ता सेन्सरहरूले विमान वा ड्रोनबाट उत्सर्जित लेजर पल्स मार्फत पहाड भित्र थ्रीडी म्यापिङ गर्न सक्छन् । यस बाहेक, स्रोतहरू र अवरोधित (अवरोधित) इरानी सन्देशहरूको भूमिका धेरै महत्त्वपूर्ण हुनेछ, जसले इरानी अधिकारीहरूले क्षति र यसको प्रभावको बारेमा के छलफल गरिरहेका छन् भनेर बताउन सक्छ । यी सबै स्रोतहरूलाई निरन्तर अद्यावधिक गर्नुपर्नेछ ताकि थप भरपर्दो मूल्याङ्कन तयार गर्न सकियोस् । यदि फोर्डो जस्ता साइटहरू गम्भीर रूपमा क्षतिग्रस्त भए र केही समयको लागि प्रयोग गर्न नसकिने भए पनि (अमेरिकी अधिकारीहरूले दाबी गरेझैं), यसको अर्थ इरानको सम्पूर्ण आणविक कार्यक्रम समाप्त भएको मान्न सकिन्न किनभने इरानले कार्यक्रम नयाँ साइटहरूमा पुन: सुरु गर्न सक्छ ।

आक्रमण हुनुभन्दा ठीक अघि फोर्डोमा धेरै ट्रकहरू देखिएका थिए। तर मुख्य प्रश्न यो हो कि तिनीहरूले के बोकेका थिए र अहिले सामग्री कहाँ छ । सबै संकेतहरूले आक्रमण अघि नै इरानले उच्च-गुणस्तरको समृद्ध युरेनियमको भण्डार अन्यत्र सारिसकेको पनि संकेत गर्दछ ।

अर्को पहाड, ‘पिकाक्स’, अब चर्चामा आएको छ र यो पनि सम्भव छ, इरानले त्यहाँ केही सेन्ट्रीफ्यूज मेसिनहरू पनि सारेको छ । यदि इरानसँग पर्याप्त समृद्ध युरेनियम छ भने पनि, आणविक हतियार बनाउन र वितरण प्रणाली जस्ता धेरै चरणहरू पूरा गर्न बाँकी छन् । यी सबैका लागि धेरै उच्च स्तरको वैज्ञानिक विशेषज्ञता चाहिन्छ ।

यस द्वन्द्वको सुरुवातमा, इजरायलले इरानको आणविक कार्यक्रमसँग सम्बन्धित वैज्ञानिकहरूलाई मारेर ठूलो कदम चाल्यो ताकि इरानको आणविक बम विकास गर्ने समयसीमा लम्ब्याउन सकियोस् ।

त्यसपछि भएको अमेरिकी आक्रमणले निश्चित रूपमा इरानको आणविक कार्यक्रमलाई पछाडी धकेलेको बुझ्न सकिन्छ । तर कति ? यसको उत्तर आक्रमण पछि वास्तवमा के बाँकी छ भन्ने कुरामा निर्भर गर्नेछ । यो निश्चित उत्तर हुनेछैन । यो केवल एक अनुमान हुनेछ ।

यसको अर्थ आगामी महिनाहरूमा, इरानको आणविक कार्यक्रम बुझ्ने गुप्तचर एजेन्सीहरूको काम अझ तीव्र र निर्णायक हुने छ । र यदि इरानले गोप्य रूपमा आफ्नो कार्यक्रम पुन: सुरु गरिरहेको छ वा आणविक बम बनाउने दौडमा सामेल भएको संकेतहरू छन् भने, द्वन्द्व फेरि एक पटक भड्किन सक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ ।