वाशिंगटन चीनको सैन्य निर्माण, आधुनिक रक्षा प्रविधिको प्रयोग र इन्डो-प्यासिफिक क्षेत्रमा आफ्नो तीव्र एकाधिकार शक्तिको बारेमा चिन्तित छ। सोमबार राति भारतसँगको परराष्ट्रमन्त्री र रक्षामन्त्रीस्तरीय बैठकमा चीनलाई नाकाबन्दी गर्ने विषय विस्तृत रुपमा उठेको कूटनीतिक स्रोतले जनाएको छ । स्रोतका अनुसार ‘टू प्लस टु’ बैठकको एउटा उद्देश्य इन्डो–प्यासिफिक क्षेत्रमा द्विपक्षीय सहयोग अभिवृद्धि गर्नु थियो ।

हिजो राष्ट्रपति जो बाइडेन र प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीबीच भेटवार्तापछि दुई देशबीच भेटवार्ता भएको हो । उल्लेखनीय कुरा के छ भने, दुई देशबीचको वार्ता सुरु हुनुअघि अमेरिकी रक्षा सचिव लोयड अस्टिनले रक्षा सचिव राजनाथ सिंहलाई स्वागत गर्दै चीनले छिमेकीको सार्वभौमसत्तामा आँच पु¥याउने प्रयास गरिरहेको स्पष्ट पारेका थिए । “बेइजिङले इन्डो-प्यासिफिक क्षेत्रको सुरक्षालाई कमजोर बनाउँदैछ,” लोयडले भने। उनीहरूले दक्षिण चीन सागरमा अवैध दाबी गरेका छन् र सीमामा दुईतर्फी पूर्वाधार निर्माण गरेका छन्। भारतको सार्वभौमसत्ताको लागि उनीहरुको लडाईमा हामी उनीहरुको साथमा छौँ।” स्रोतका अनुसार राजनाथ-लोयड वार्ता चीनको सैन्य रणनीति र त्यससँग प्रतिस्पर्धा गर्ने संयुक्त योजनामा ​​केन्द्रित थियो।

एक मन्त्रालय स्रोतले भन्यो: “त्यहाँ कुनै इन्कार छैन कि चीन एक विशाल हात्ती जस्तै घर वरिपरि घुमिरहेको छ। उसलाई टार्न सकिँदैन। भारत र अमेरिकाबीचको वार्ता चीनलाई रोक्न सूचना आदानप्रदान, सैन्य प्रविधि आदानप्रदान र अन्तरिक्ष निगरानीमा केन्द्रित थियो।

यसअघि पनि अमेरिकाले चीनलाई लिएर कडा अडान लिँदा भारतले त्यो धुन मिलाएको थिएन । चीन भारतको सबैभन्दा नजिकको छिमेकी हो। नयाँ दिल्लीका लागि उहाँसँग प्रभावकारी सम्बन्ध हुनु धेरै महत्त्वपूर्ण छ। तर विगत दुई वर्षदेखि चिनियाँ सेना वास्तविक नियन्त्रण रेखासँग जोडिएको क्षेत्रमा तैनाथ छ । कूटनीतिक, सैन्य, राजनीतिक, विभिन्न तहका छलफल र दबाबले पछि हट्ने संकेत देखिँदैन । मोदी सरकारले विस्तारै धैर्यता गुमाउँदै गएको स्पष्ट छ । पछिल्लो समय परराष्ट्र मन्त्रालयले यस विषयमा कडा अडान लिएको देखिएको छ । अमेरिकासँगको आजको बैठकपछि कूटनीतिक स्रोतले भने, ‘जब चीनको मुद्दा उठ्छ, अमेरिकाले कडा शब्दमा बोल्छ। तर चीन हाम्रो नजिकको छिमेकी हो। हामी सबै छिमेकी मुलुकसँग राम्रो सम्बन्ध राख्न चाहन्छौं। साथै, हाम्रो सेनालाई बलियो बनाउनु हाम्रो कर्तव्य हो।”

संयुक्त राज्य अमेरिकासँगको भेटपछि रक्षामन्त्री राजनाथ सिंहले भने, “हिन्द-प्रशान्त र हिन्द महासागर क्षेत्रमा स्थायित्व, समृद्धि र शान्ति कायम गर्न अमेरिकासँगको हाम्रो साझेदारी धेरै महत्त्वपूर्ण छ।” बैठकमा हामीले हाम्रो छिमेकी बेल्ट र हिन्द महासागर क्षेत्रको बारेमा वाशिंगटनलाई हाम्रा विचारहरू अवगत गरायौं।”

‘टू प्लस टु’ बैठकपछि जारी गरिएको संयुक्त विज्ञप्तिमा चतुर्भुज अक्ष वा क्वाडको महत्वलाई उजागर गरिएको छ । संयुक्त विज्ञप्तिमा चीन विरोधी गठबन्धनले इन्डो-प्यासिफिक क्षेत्रलाई स्वतन्त्र, उदार र समावेशी स्थानमा पुर्‍याउन सक्ने बताएको छ। “भारत र संयुक्त राज्य अमेरिका सबैको भलाइका लागि इन्डो-प्यासिफिक क्षेत्रलाई बलियो बनाउन क्वाडले गरेका निर्णयहरूलाई अगाडि बढाउन प्रतिबद्ध छन्,” उनले भने। साथै, साइबर सुरक्षा, रोकथाम, अन्तरिक्ष, पूर्वाधार, वातावरण जस्ता विषयहरूमा क्वाड कार्यकारी समूहको जारी छलफल स्वागत छ।