सुनसरी बिवादको मुल जरो नै मल्ल काल ईतिहास
तारा प्रसाद खत्री
१४ श्रावण २०८३, बिहीबार ०९:१४ मा प्रकाशित<
तारा प्रसाद खत्री , नेपालगन्ज – मल्ल राजा रत्न मल्लको पालामा पहिलोपटक स्थाईरुपमा कश्मीरी मुस्लिम व्यापारीहरूलाई काठमाडौंमा बस्न अनुमति दिइएको थियो। उनीहरू कश्मीर–लद्दाख–ल्हासा व्यापार मार्गबाट आएका थिए। १५२४ मा पहिलो मस्जिद (कश्मीरी तकिया) बनाइएको उल्लेख छ।
१७औं–१८औं शताब्दी: प्रताप मल्ल लगायतका राजाहरूले भारतीय मुस्लिमहरूलाई दरबारमा सल्लाहकार, संगीतकार, सुगन्ध/बाला निर्माताका रूपमा बोलाए। पश्चिम नेपालका चौबीसी राजाहरूले अफगान र भारतीय मुस्लिमहरूलाई बन्दुक, गोली र तोप बनाउन तथा सेनालाई तालिम दिन बोलाए।
पृथ्वी नारायण शाहको एकीकरण अभियानमा पनि मुस्लिमहरू हतियार निर्माण र खुफिया काममा संलग्न थिए। १८५७ को भारतीय सिपाही विद्रोह पछि जंगबहादुर राणाको पालामा भारतबाट धेरै मुस्लिम शरणार्थी तराईमा आए। राणा शासनले कृषि र श्रमका लागि पनि तराईमा मुस्लिम बसोबासलाई प्रोत्साहन दिएको थियो।
अधिकांश मुस्लिमहरू तराई (मधेश र लुम्बिनी प्रदेश) मा बसोबास गर्छन्। २०२१ को जनगणना अनुसार नेपालमा करिब १४.८३ लाख मुस्लिम (कुल जनसंख्याको करिब ५.०९%) छन्। यो २०११ को ४.४% बाट केही बढेको हो। मुख्य जिल्लाहरूमा रौतहट, पर्सा, बाँके, कपिलवस्तु, बारा, सुनसरी आदिमा उच्च अनुपात छ।
“सानो संख्यामा रहेको मुस्लिम समुदाय चुनौती बन्दै जानुको” कारण
नेपालमा मुस्लिम जनसंख्या सानो (५%) नै छ, तर तराईका केही जिल्लामा स्थानीय स्तरमा उच्च अनुपात (१०–२०%) छ। चुनौतीको रूपमा देखिनुका मुख्य कारणहरू ऐतिहासिक र सामाजिक सन्दर्भमा
अधिकांश मुस्लिम तराईमा छन्, जहाँ भारतसँग खुला सीमा छ। बिहार र उत्तर प्रदेशसँग पारिवारिक, व्यापारिक र सांस्कृतिक सम्बन्ध बलियो छ। यसले कहिलेकाहीँ बाह्य प्रभाव र स्थानीय तनावलाई बढाउन सक्छ।
अन्य समुदायको तुलनामा मुस्लिम जनसंख्या वृद्धि दर केही उच्च देखिएको छ। यसले दीर्घकालीन जनसांख्यिकीय चिन्ता जन्माउँछ।
तराईमा बेरोजगारी, कम साक्षरता, गरिबी जस्ता समस्याहरू छन्। यस्ता क्षेत्रमा साना विवाद चाँडै साम्प्रदायिक रूप लिन सक्छ।
लोकतन्त्रपछि धर्मनिरपेक्षता आएपछि अल्पसंख्यक अधिकारको माग बढेको छ। केही समूहले धार्मिक पहिचानलाई राजनीतिक रूपमा प्रयोग गर्दा तनाव बढ्छ। भारतको साम्प्रदायिक घटनाहरूको प्रभाव पनि सीमावर्ती क्षेत्रमा देखिन्छ। पुरानो मुलुकी ऐनमा मुस्लिमहरूलाई सामाजिक पदानुक्रममा कम स्थान दिइएको थियो। यसले ऐतिहासिक असन्तुष्टि छोडेको छ, तर आजको मुख्य मुद्दा आर्थिक अवसर र शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व हो।
मुस्लिम समुदायले नेपालको इतिहासमा व्यापार, हतियार निर्माण र कूटनीतिक भूमिका खेलेको छ। धेरैजसो नेपाली मुस्लिमहरू शान्तिपूर्ण रूपमा बसेका छन् र नेपाली पहिचानसँग जोडिएका छन्। चुनौती व्यक्तिगत वा सामुदायिक “खतरा” भन्दा पनि सीमा क्षेत्रको व्यवस्थापन, आर्थिक विकास, शिक्षा र साम्प्रदायिक सद्भाव कायम राख्ने विषय हो। साना घटनालाई ठूलो बनाउने प्रवृत्ति (सामाजिक सञ्जालमार्फत) पनि तनाव बढाउने कारक हो।
बल प्रयोग र घृणाले समस्या बढ्छ। संवाद + शिक्षा + आर्थिक विकास + समान कानुन ले मात्र दीगो समाधान हुन्छ। सानो समुदाय होस् वा ठूलो, सबैले नेपाललाई आफ्नो देश मानेर सहअस्तित्व गर्न सिक्नुपर्छ।
सम्बन्धित खबर
