चीन नक्कली उत्पादनको विश्वव्यापी केन्द्र बनेको छ, जहाँ कुनै पनि वस्तु कल्पना गर्न सकिन्छ भने, त्यसको नक्कली उत्पादन गर्न सकिन्छ भन्ने धारणा व्यापारीहरूमा गहिरो छ। यो प्रवृत्ति विलासी ब्रान्डहरूदेखि लिएर दैनिक उपभोग्य सामानसम्म फैलिएको छ। यहाँसम्म कि खाद्य वस्तुहरू पनि नक्कली पाइने अवस्था छ, जसले उपभोक्ताहरूलाई सक्कली र नक्कली छुट्याउन गाह्रो बनाइदिएको छ।

यीवु सहर: नक्कली सामानको विशाल बजार

चीनको झेजियाङ प्रान्तमा रहेको यीवु सहर नक्कली सामानको सबैभन्दा ठूलो थोक बजारका रूपमा चिनिन्छ। यहाँ खेलौनादेखि लिएर इलेक्ट्रोनिक्ससम्मका नक्कली सामानहरू पाइन्छन्। यीवु विश्वकै सस्तो सामानको प्रमुख वितरण केन्द्र हो। कुनै पनि नयाँ उत्पादन लोकप्रिय हुनासाथ, भोलिपल्ट नै यीवुमा त्यसको नक्कली भर्सन पाइन्छ, जुन वास्तविक मूल्यको केही अंश मात्र पर्ने गर्छ।

धेरै चिनियाँ ई-कमर्स प्लेटफर्महरू, जस्तै Taobao र Pinduoduo, यीवुबाटै सामान लिन्छन्। केही ब्लगरहरूले त उपभोक्ताहरूलाई यीवुमा गएर सस्तो सामान किन्न गाइडसमेत दिन्छन्। उदाहरणका लागि, एउटा महिलाहरूको घडी जसको अनलाइन खुद्रा मूल्य ५००-६०० युआन हुन्छ, त्यही घडी यीवुमा मात्र १० युआनमा पाइन्छ। यस्तो जबर्जस्त नाफाले ई-कमर्स व्यवसायलाई निकै आकर्षक बनाएको छ, जसका कारण धेरै व्यापारीहरू यीवुबाट सामान किनेर महँगोमा बेच्ने धन्दामा लागेका छन्।

नक्कली सामान: सस्तो मात्र होइन, खतरनाक पनि

सस्तो सामान पाइने भए पनि यी वस्तुहरूको गुणस्तर अत्यन्तै कमजोर हुन्छ। कतिपय अवस्थामा त स्वास्थ्यका लागि पनि खतरनाक देखिएको छ। उदाहरणका लागि, यीवुका धेरै खेलौना थोक विक्रेताहरूले नक्कली प्लास्टिकबाट बनेका खेलौनाहरू बेच्ने गर्छन्। केही अनुसन्धानले देखाएको छ कि यी खेलौनाहरूमा १२६ भन्दा बढी हानिकारक रसायन पाइन्छन्, जसले बालबालिकाको स्वास्थ्यलाई गम्भीर असर पुर्‍याउन सक्छ।

यसैगरी, अनलाइनबाट किनेका नक्कली डाउन ज्याकेटहरूको परीक्षण गर्दा, तिनमा सस्तो प्लास्टिक तथा दूषित पदार्थ भरिएको पाइन्छ। यी सामग्रीहरूले न त न्यानोपन दिन्छ, न त स्वच्छता कायम राख्छ। बरु, तिनले दुर्गन्ध आउने मात्र होइन, ब्याक्टेरियाको जोखिमसमेत बढाउने सम्भावना रहन्छ।

नाइके, एडिडासजस्ता ब्रान्डहरू पनि प्रभावित

चीन पहिलेदेखि नै उत्पादन उद्योगको पावरहाउस मानिन्छ। यहाँ धेरै अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डहरूले कारखाना खोलेका थिए। समयसँगै यी कारखानाहरूले ब्रान्डहरूको डिजाइन र प्रविधिमा पहुँच पाउन थाले, जसले गर्दा उच्चस्तरीय नक्कली उत्पादनको बाटो खुल्यो। कतिपय अवस्थामा त यी नक्कली वस्तुहरू सक्कली भन्दा पनि राम्रो गुणस्तरका हुन्छन्।

फुजियान प्रान्तको पुतियान सहरलाई “चीनको जुत्ता राजधानी” मानिन्छ। यहाँ नक्कली जुत्ता यति परिष्कृत रूपमा उत्पादन गरिन्छ कि कतिपय अवस्थामा ब्रान्डका विशेषज्ञहरूलाई समेत वास्तविक र नक्कली छुट्याउन गाह्रो पर्छ। एउटा नाइके कर्मचारीले बताएकाअनुसार, विश्वभर पाइने तीनवटा नाइके जुत्तामध्ये एउटा नक्कली हुनसक्छ।

२०१९ मा अमेरिकी भन्सार तथा सीमाशुल्क सुरक्षा निकायले क्यालिफोर्नियाको लङ बिच बन्दरगाहमा १४,८०० नक्कली नाइके जुत्ता बरामद गरेको थियो। ती जुत्ताहरू सक्कली भएको भए करिब २२ लाख डलरको मूल्य पर्ने थियो। यस्ता घटनाहरू देखाउँछन् कि कडाइका बाबजुद पनि नक्कली उत्पादन रोक्न निकै कठिन छ। पुतियानमा मात्र वार्षिक ६० अर्ब युआनको नक्कली जुत्ता उत्पादन हुने अनुमान छ, जहाँ झन्डै ५ लाख मानिस प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा संलग्न छन्।

नक्कली विलासी सामानको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार

चीनभित्र नक्कली विलासी सामानबाट जोगिन धेरै ग्राहकहरूले विदेशबाट किन्ने प्रवृत्ति अपनाएका छन्। तर, नक्कली सामानको नेटवर्क यति व्यापक छ कि नकली शपिंग मलसमेत निर्माण गरिन्छन्। यी नक्कली मलहरूमा सक्कलीजस्तै किनमेल वातावरण सिर्जना गरिन्छ, जहाँ नकली बिल र भ्रामक किनमेल प्रक्रियाले ग्राहकहरूलाई छल्न मद्दत गर्छ।

यसका साथै, कतिपय “शपिंग एजेन्ट” भनिने बिचौलियाहरू वास्तवमा विदेश गएर सामान किन्ने होइनन्। बरु, तिनीहरू शेनझेनको हुआछ्याङबेइबाट सामान खरिद गर्छन्, जुन विगतमा चिनियाँ नक्कली सामानको राजधानीका रूपमा परिचित थियो। विशेष गरी, त्यहाँ महिलाहरूका लागि सौन्दर्य सामग्रीहरूको व्यापक नक्कली उत्पादन हुने गर्छ।

नक्कली सामानको यो फैलँदो समस्या चीन मात्र होइन, विश्वभरका बजारका लागि चुनौती बनेको छ। ब्रान्डहरू प्रतिस्पर्धा गर्न संघर्षरत छन्, तर सस्तो मूल्यका कारण उपभोक्ताहरू नै नक्कली उत्पादनतर्फ आकर्षित भइरहेका छन्। यस्तो अवस्थामा, सरकार तथा ब्रान्डहरूले प्रभावकारी नीति नअपनाएसम्म नक्कली सामानको बिगबिगी घट्ने सम्भावना कम देखिन्छ। नेपालपाना बाट