रक्षाक्षेत्रमा भारतको ऐतिहासिक छलाङ: ८ वर्षमै १५ गुणा निर्यात वृद्धिसँगै विश्व बजारमा ‘मेक इन इण्डिया’ को गुन्ज
एसीपी संवाददाता
२ बैशाख २०८२, मंगलवार ०९:२८ मा प्रकाशित
काठमाडौं । भारतले रक्षाक्षेत्रमा आत्मनिर्भरता हासिल गर्ने आफ्नो लक्ष्यतर्फ निर्णायक उछाल लिँदै इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो रक्षा निर्यात रेकर्ड कायम गरेको छ। आर्थिक वर्ष २०२४–२५ मा भारतले २.७६ अर्ब डलर बराबरको रक्षा उपकरण निर्यात गरेको रक्षा मन्त्री राजनाथ सिंहले घोषणा गरेका छन्।
यो उपलब्धिलाई भारतको ‘आत्मनिर्भर भारत’ पहलको ठोस नतिजाको रूपमा हेरिएको छ। सन् २०१६–१७ मा जम्मा १,५२१ करोड रुपैयाँको रक्षा निर्यात गरेको भारतले आठ वर्षमै निर्यातमा झन्डै १५ गुणाको वृद्धि गर्दै विश्वकै तीव्र गतिमा अघि बढिरहेको रक्षा निर्यातकर्ता राष्ट्रको सूचीमा आफ्नो स्थान बनाएको छ।
सरकारी नीति सुधार, निजी क्षेत्रको सक्रिय सहभागिता र रक्षा सार्वजनिक संस्थानहरूको दक्षता यस प्रगतिको प्रमुख आधार मानिएको छ। भारतका रक्षा सामग्रीहरू अहिले ८५ भन्दा बढी देशमा निर्यात भइरहेका छन्।
सरकारले रक्षा निर्यातलाई प्रवर्द्धन गर्न नीतिगत सुधारहरू, प्रक्रिया सरलिकरण, चाँडो स्वीकृति प्रणाली, तथा विदेशी लगानीमा सहजता ल्याउँदै एफडीआई सीमा ७४ प्रतिशतसम्म पुर्याएको छ। उत्तर प्रदेश र तमिलनाडुमा स्थापित दुई रक्षा करिडोरले स्वदेशी उत्पादनमा तीव्रता ल्याएको छ।
टाटा एडभान्स्ड सिस्टम्स, एलएण्डटी डिफेन्स, महिन्द्रा डिफेन्सजस्ता निजी कम्पनीहरूले भारतको निर्यात क्षमतामा उल्लेखनीय योगदान दिएका छन्। विदेशी कम्पनीहरूसँग सहकार्यले प्रविधिमा उल्लेखनीय प्रगति गराएको छ।
भारतले ब्रह्मोस मिसाइल फिलिपिन्सलाई सफलतापूर्वक निर्यात गरिसकेको छ भने हिन्दुस्तान एरोनटिक्स लिमिटेडद्वारा निर्मित ALH ध्रुव हेलिकप्टरहरू अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मागमा छन्। यस्तै, माल्दिभ्स, मौरिसस र श्रीलंकालाई भारतले युद्धपोत र गस्ती जहाजहरू निर्यात गरिसकेको छ।
दक्षिण–पूर्व एशिया, मध्यपूर्व र अफ्रिकाका राष्ट्रहरूसँग भारतले रक्षात्मक साझेदारी बलियो बनाएको छ। फिलिपिन्स, भियतनाम, इन्डोनेसिया र यूएई जस्ता राष्ट्रहरूले भारतबाट रक्षा उपकरण किन्न चासो देखाएका छन्। साथै, भारत सरकारको डिफेन्स लाइन अफ क्रेडिट कार्यक्रमले मित्र राष्ट्रहरूलाई सहज शर्तमा हतियार आपूर्ति गर्न सक्ने वातावरण बनाएको छ।
भारत अब केवल आयातकर्ता राष्ट्र होइन, बरु विश्वभर रक्षा सामग्री आपूर्ति गर्न सक्ने विश्वसनीय स्रोतको रूपमा उदाउँदैछ। डिफएक्सपो र एयरो इंडिया जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय प्रदर्शनीहरूमा सहभागिताले भारतीय उत्पादनलाई विश्व बजारमा चिनाउने काम गरिरहेको छ।
अमेरिका, फ्रान्स, इजरायल र रुससँगको सह–विकास र सह–उत्पादन कार्यक्रमले भारतको प्रविधिक क्षमतामा नयाँ आयाम थपेको छ। सन् २०२८ सम्म ५ अर्ब डलर वार्षिक रक्षा निर्यात पुर्याउने लक्ष्यतर्फ भारत द्रुत गतिमा अघि बढिरहेको छ।
यो प्रगति केवल आर्थिक सफलता मात्र होइन, ‘मेक इन इण्डिया’ को अन्तर्राष्ट्रिय विश्वसनीयताको प्रमाण हो, जुन अब सीमाभन्दा बाहिर गुन्जिन थालेको छ। नेपालपाना
सम्बन्धित खबर
