खरिदकर्ताहरूले व्यापक रूपमा सामान फिर्ता गर्न थालेपछि व्यापारीहरू निराश बनेका छन्। सामान फिर्ता गरिएका गाडीका ट्रकहरू सामानले भरिएका दृश्यहरू सामान्य बन्दै गएका छन्। यो प्रवृत्ति अहिले चीनमा मात्र सीमित छैन; अन्तर्राष्ट्रिय ई-कमर्स प्लेटफर्महरू पनि यस्तै नीतिहरू अपनाइरहेका छन्। ‘रिटर्न नाइस रिफन्ड’ नामक नीति Pinduoduo र Taobao जस्ता चिनियाँ ई-कमर्स साइटहरूले अपनाएका छन्। उपभोक्ता-मैत्री देखिने यी नीतिहरूले वास्तवमा व्यापारीहरूको नाफा झनै संकुचित बनाइरहेका छन्।

व्यापारीहरू घाटामा, ई-कमर्स छाड्ने तयारीमा

धेरै व्यापारीहरूका अनुसार, ‘रिफन्ड मात्र’ अनुरोधको संख्या तीव्र रूपमा बढेको छ, जसका कारण ठूलो आर्थिक क्षति भइरहेको छ। पाँच वर्षदेखि ई-कमर्स व्यवसाय गर्दै आएका एक व्यापारीले भने, ‘वर्षेनी व्यापार झनै कठिन बन्दै गएको छ। वर्षको अन्त्यसम्ममा धेरै व्यापारीहरूले ई-कमर्स व्यवसाय छाड्नुपर्ने स्थिति आउन सक्छ।’ मुख्य समस्याहरूमा महँगो प्लेटफर्म ट्राफिक शुल्क, बढ्दो फिर्ता दर, र विक्रेताबीचको तीव्र प्रतिस्पर्धा रहेका छन्।

विक्रेताहरूका लागि व्यापार राम्रो भए पनि तनाव उस्तै रहन्छ। उदाहरणका लागि, महिलाको कपडा उद्योगलाई लिउँ। यदि कुनै उत्पादन अचानक हिट भयो भने, प्रतिस्पर्धीहरूले तुरुन्तै सोही उत्पादन नक्कल गरेर सस्तोमा बेच्न थाल्छन्। यसका कारण फिर्ता दर ९०% सम्म पुग्न सक्छ। विज्ञापन खर्च भने यथावत् रहन्छ, तर ग्राहकलाई पैसा फिर्ता गर्नुपरे पनि प्लेटफर्मले विज्ञापन शुल्क फिर्ता गर्दैन।

शाङ्घाईका व्यापारी मि. याओका अनुसार, हाइलोङजियाङको एउटा कलेजका विद्यार्थीहरूले ४०० वटा पोशाक किनेका थिए। तर ती पोशाकहरू लगाएर, धुनेपछि फिर्ता गरे। ती कपडाहरू प्रयोग भइसकेका कारण पुनः बिक्री गर्न सकिने अवस्थामा थिएनन्, जसले उनलाई ८,००० युआन बराबरको घाटा भयो।

पहिले खराब गुणस्तरका सामानहरू फिर्ता गर्न चाहने ग्राहकहरूले लामो छलफल गर्नुपर्थ्यो। तर ‘रिफन्ड मात्र’ नीतिले ग्राहकहरूलाई सजिलो बनाइदिएको छ।

खरिदकर्ताको फाइदा, व्यापारीको समस्या

यस्ता नीतिहरूको उद्देश्य उपभोक्ताहरूलाई छिटो क्षतिपूर्ति दिनु भए पनि कतिपय ग्राहकहरूले यसको दुरुपयोग गरिरहेका छन्। सन्देहास्पद कारण देखाएर फिर्ती माग्ने ग्राहकहरूको संख्या बढ्दै गएको छ। प्रायः गुणस्तरमा समस्या देखाएमा प्लेटफर्म ग्राहकहरूको पक्षमा निर्णय गर्छ, जसले व्यापारीहरूलाई असहाय बनाइरहेको छ।

सान्डोङका उपभोक्ता मि. लाउका अनुसार, ‘रिफन्ड मात्र’ नीति अत्यावश्यक छ, किनभने कतिपय सामानहरू अत्यन्तै न्यून गुणस्तरका हुन्छन्। साथै, कहिलेकाहीं सामान फिर्ता पठाउने खर्च सोही सामानको मूल्यभन्दा बढी हुनसक्छ। बेइजिङकी उपभोक्ता मिस ली भन्छिन्, ‘यदि सामानको गुणस्तर राम्रो छ भने, फिर्ताको चिन्ता लिनुपर्दैन। प्लेटफर्म वा ग्राहकलाई दोष दिनुको सट्टा व्यापारीहरूले आफ्ना उत्पादनको गुणस्तर सुधार्नुपर्छ।’

ई-कमर्स मात्र होइन, सबै व्यवसाय संकटमा

ई-कमर्सको उदयले भौतिक पसलहरू बन्द गर्न बाध्य बनाएको थियो। तर अहिलेको आर्थिक मन्दीका कारण ई-कमर्स व्यवसाय नै संकटमा पर्दैछ। व्यापार घाटा, प्लेटफर्मको जरिवाना, बढ्दो फिर्ता दर, र ग्राहकहरूको घट्दो खर्च गर्ने प्रवृत्तिले व्यापारीहरूलाई विकल्पविहीन बनाइरहेको छ।

एक ई-कमर्स व्यापारीले अनलाइन पोस्ट गर्दै लेखे, ‘यस वर्ष आधाभन्दा बढी ई-कमर्स पसलहरू बन्द हुन सक्छन्। कारखानाहरू बिक्री नभएका सामानले भरिएका छन्, र तिनीहरू अब ३०–४०% छुटमा सामान बेच्न बाध्य हुनेछन्।’

ई-कमर्स अब मात्र मूल्य प्रतिस्पर्धा होइन, उत्पादन लागत प्रतिस्पर्धामा परिणत भइसकेको छ। अब दुई प्रकारका व्यापारीहरू मात्र टिक्न सक्छन्—ब्रान्डेड विक्रेता, जसले आफ्नो मूल्य निर्धारण नियन्त्रण गर्न सक्छन्, र सिधै ग्राहकहरूलाई सामान बेच्ने उत्पादकहरू।

TEMU को विवादास्पद नीति: व्यापारका लागि घातक

हालै, फ्रान्सेली पत्रिका Le Monde ले Pinduoduo को अन्तर्राष्ट्रिय प्लेटफर्म TEMU सम्बन्धी रिपोर्ट प्रकाशित गर्यो। TEMU ले लाखौँ ग्राहक आकर्षित गरेको छ, तर यसको आक्रामक मूल्य निर्धारण रणनीतिले आपूर्तिकर्ताहरूमा असन्तुष्टि सिर्जना गरेको छ।

रिपोर्टअनुसार, TEMU ले आपूर्तिकर्ताहरूलाई यति न्यून नाफामा काम गर्न बाध्य पारिरहेको छ कि उनीहरूको व्यवसाय जोगाउन मुस्किल भइरहेको छ। ग्राहकहरूले सामान मन नपराएमा, ढिला डेलिभरी भएमा, वा पठाइमा त्रुटि भएमा, TEMU ले व्यापारीहरूलाई गम्भीर जरिवाना लगाउने गर्छ।

TEMU ले Pinduoduo को ‘रिफन्ड मात्र’ नीति पनि जस्ताको तस्तै अपनाएको छ। साथै, TEMU ले ‘अर्बपति जस्तै किनमेल गरौं’ भन्ने नाराका साथ अत्यन्तै सस्ता उत्पादनहरू उपलब्ध गराइरहेको छ। यसको प्रभावस्वरूप, उत्पादकहरूले लागत घटाउन गुणस्तरमा सम्झौता गर्न बाध्य भइरहेका छन्।

चिनियाँ बजारमा नक्कली उत्पादनको बिगबिगी

चिनियाँ उपभोक्ताहरूले पछिल्लो समयमा ब्रान्डेड उत्पादनबाट अनब्रान्डेड, अनि अन्ततः नक्कली उत्पादनहरूतर्फ ध्यान दिन थालेका छन्। चीनकै सबैभन्दा धनी व्यक्तिमध्ये एक, झोङ शानशान भन्छन्, “चीन यस्तो युगमा प्रवेश गरेको छ, जहाँ सबै कुरा नक्कली हुन सक्छ।”

समग्रमा, ई-कमर्स उद्योगमा व्याप्त समस्या व्यापारी र उपभोक्ताहरू दुवैका लागि चुनौती बनेको छ। ग्राहकलाई सुरक्षा दिने उद्देश्यले ल्याइएका नीतिहरूले व्यापारीहरूलाई असहाय बनाइरहेका छन्। प्रतिस्पर्धा झन् चर्किंदै गएको अवस्थामा, गुणस्तर सुधार र ग्राहक सन्तुष्टिलाई प्राथमिकता नदिए ई-कमर्स व्यवसाय लामो समयसम्म टिक्न सक्ने देखिँदैन। नेपालपाना बाट साभार