जिहाद: इस्लामको आध्यात्मिक र सामाजिक संघर्ष
एसीपी संवाददाता
१७ माघ २०८१, बिहीबार १४:२१ मा प्रकाशित
नुर मोहम्मद अन्सारी नेपालगन्ज – जिहाद शब्दले आज विश्वभर धेरै विवाद र गलतफहमीहरू जन्माएको छ। यसलाई प्रायः हिंसा, आतंकवाद, र धार्मिक उन्मादसँग जोडेर देखाइन्छ। तर, इस्लामको मौलिक ग्रन्थ कुरान र पैगम्बर मुहम्मद (स.) का हदीसहरूमा जिहादको अर्थ र यसको महत्व पूर्ण रूपमा व्याख्या गरिएको छ। यस लेखमा हामी जिहादको उत्पत्ति, यसको वास्तविक अर्थ, यसको इस्लामी शिक्षामा भूमिका, र हालैका गलत धारणाहरूको बारेमा गहन अध्ययन गर्नेछौं।
जिहादको उत्पत्ति र अर्थ
जिहादको अर्थ अरबी शब्द “जहद” बाट आएको हो, जसको अर्थ “संघर्ष” वा “प्रयास” हो। यो शब्दले कुनै पनि प्रकारको संघर्षलाई जनाउँछ, चाहे त्यो आफ्नो आत्मा, समाज, वा अन्यायविरुद्धको संघर्ष नै किन नहोस्। इस्लाममा जिहादलाई धेरै पटक उल्लेख गरिएको छ, तर यसको अर्थ सधैं हिंसात्मक छैन। यसले आफ्नो आत्मा, समाज, र अन्यायविरुद्ध संघर्ष गर्ने कार्यलाई जनाउँछ।
कुरआनमा जिहाद
कुरानमा जिहादलाई मुख्यतया दुई प्रकारमा व्याख्या गरिएको छ:
1.आन्तरिक जिहाद (महान जिहाद):
कुरानले व्यक्तिलाई आफ्नो आत्मा र मनमा रहेका बुराइहरूविरुद्ध लड्न प्रोत्साहित गर्दछ। यसलाई “महान जिहाद” भनिन्छ। कुरानको सूरा अल-अन्कबूत (29:69) मा भनिएको छ, “जसले हाम्रो मार्गमा संघर्ष गर्छ, हामी उनीहरूलाई हाम्रो मार्गहरू देखाउँछौं।” यसले आध्यात्मिक संघर्षलाई जोड दिन्छ।
2. बाह्य जिहाद (सानो जिहाद):
यो अन्याय र अत्याचारविरुद्धको संघर्ष हो। कुरानको सूरा अल-बकरा (2:190) मा भनिएको छ, “तिमीहरूले अत्याचारविरुद्ध लड्नुहोस्, तर सीमा नाघ्नुहोस्।” यसले आत्मरक्षा र न्यायको लागि लड्ने अनुमति दिन्छ, तर हिंसालाई प्रोत्साहन दिँदैन।
कुरानले जिहादलाई सीमित र न्यायपूर्ण ढंगले मात्र अनुमति दिन्छ। यसमा निर्दोष मानिसहरूको हत्या, महिला र बच्चाहरूमाथि हिंसा, र अनावश्यक विनाशलाई मनाइएको छ।
हदीसमा जिहाद
पैगम्बर मुहम्मद (स.) ले जिहादलाई धेरै पटक व्याख्या गरेका छन्। उनले भनेका छन्,
“सबैभन्दा ठूलो जिहाद आफ्नो आत्मा र इच्छाविरुद्धको संघर्ष हो।” (सहीह बुखारी)
“अत्याचारविरुद्ध लड्नु जिहाद हो, तर अन्याय गर्नु जिहाद होइन।”
यसले देखाउँछ कि जिहादको मुख्य उद्देश्य आफ्नो आत्मा र समाजलाई सुधार गर्नु हो, न कि हिंसा फैलाउनु। पैगम्बर मुहम्मद (स.) ले यो पनि भनेका छन् कि जिहादको लागि हिंसा अन्तिम उपाय हो, र यो केवल आत्मरक्षा वा अन्यायको विरुद्धमा मात्र प्रयोग गर्न सकिन्छ।
जिहादको विभिन्न पक्षहरू
जिहादलाई मुख्यतया दुई प्रकारमा बाँड्न सकिन्छ:
1.आध्यात्मिक जिहाद:**
यसले व्यक्तिलाई आफ्नो आत्मा र मनमा रहेका बुराइहरूविरुद्ध लड्न प्रोत्साहित गर्दछ। यसमा आत्मसुधार, ईमानदारी, र नैतिकता जस्ता गुणहरू समावेश छन्।
2. सामाजिक जिहाद:
यसले समाजमा अन्याय, अत्याचार, र असमानताविरुद्ध लड्ने कार्यलाई जनाउँछ। यसमा शिक्षा, स्वास्थ्य, र समानताको लागि संघर्ष समावेश छ।
3.सैन्य जिहाद:
यो केवल आत्मरक्षा वा अन्यायको विरुद्धमा मात्र प्रयोग गर्न सकिन्छ। यसमा निर्दोष मानिसहरूको हत्या वा अनावश्यक हिंसालाई मनाइएको छ।
जिहादको गलत व्याख्या किन ?
हालसम्म, जिहादलाई गलत ढंगले प्रस्तुत गरिएको छ। यसको मुख्य कारणहरू यी हुन्:
1.राजनीतिक दुरुपयोग:
केही समूहहरूले जिहादको नाममा हिंसा र आतंकवादी गतिविधिहरू गर्छन्। यसले जिहादको छवि बिगार्छ।
2.मिडियाको भूमिका:
मिडियाले जिहादलाई प्रायः हिंसाको रूपमा देखाउँछ, जबकि यसको वास्तविक अर्थ धेरै व्यापक छ।
3.अज्ञानता:
धेरैले जिहादको वास्तविक अर्थ र इस्लामको शिक्षा बुझ्दैनन्, जसले गर्दा गलत धारणा फैलिन्छ।
निष्कर्ष
जिहादको वास्तविक अर्थ संघर्ष र प्रयास हो, जुन आफ्नो आत्मा र समाजलाई सुधार गर्ने उद्देश्य राख्छ। यसलाई हिंसा वा आतंकवादसँग जोड्नु गलत छ। कुरान र हदीसले जिहादलाई सकारात्मक रूपमा व्याख्या गरेको छ, र यसलाई सही ढंगले बुझ्नु जरुरी छ। जिहादको वास्तविक अर्थलाई प्रस्तुत गरेर, हामी यसको गलत व्याख्याहरूलाई दूर गर्न सक्छौं र इस्लामको शान्तिपूर्ण सन्देशलाई फैलाउन सक्छौं।
सम्बन्धित खबर
